Vitamin B12 cho người ăn chay: bổ sung từ đâu cho đủ?
Vitamin B12 cho người ăn chay cần bao nhiêu mỗi ngày và lấy từ đâu? Gợi ý thực phẩm tăng cường, trứng sữa, cách đọc nhãn và khi nào nên đi xét nghiệm.
Vitamin B12 cho người ăn chay là chuyện nên để tâm, vì B12 có chủ yếu trong thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt, cá, trứng và sữa. Người trưởng thành cần khoảng 2,4 microgam (mcg) B12 mỗi ngày; người ăn chay có trứng sữa có thể lấy một phần từ trứng và sữa, còn người thuần chay thường cần đến thực phẩm tăng cường B12 hoặc viên bổ sung theo tư vấn của bác sĩ. Bài viết này giúp bạn biết nên lấy B12 từ đâu và theo dõi thế nào cho yên tâm.
Vitamin B12 có vai trò gì?
Theo Vinmec, vitamin B12 tham gia giữ cho tế bào thần kinh và tế bào máu khoẻ mạnh, đồng thời góp phần tạo ra DNA – vật liệu di truyền trong mọi tế bào. B12 cũng liên quan đến việc tạo các chất dẫn truyền tín hiệu thần kinh trong não.
Cơ thể không tự tạo được B12 nên phải lấy từ thức ăn. Điều đáng chú ý là thiếu B12 thường diễn ra âm thầm, triệu chứng xuất hiện từ từ, nên nhiều người không để ý cho tới khi đã thiếu khá lâu.
Người ăn chay cần bao nhiêu B12 mỗi ngày?
Theo Vinmec, nhu cầu khuyến nghị cho người từ 14 tuổi trở lên là khoảng 2,4 mcg mỗi ngày. Phụ nữ mang thai cần khoảng 2,6 mcg và phụ nữ cho con bú khoảng 2,8 mcg. Con số này áp dụng cả cho người ăn chay, dù đạt đủ có thể khó hơn.
Vinmec cũng lưu ý người trên 50 tuổi thường hấp thu B12 kém hơn, nên được khuyến nghị lấy B12 từ thực phẩm tăng cường hoặc viên bổ sung bên cạnh bữa ăn hằng ngày. Nhu cầu cụ thể của từng người có thể khác nhau, vì vậy hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi tự dùng viên uống.
Ăn chay thì lấy B12 từ đâu?
Nếu bạn ăn chay có trứng, sữa
Trứng và các sản phẩm từ sữa như sữa chua, phô mai là nguồn B12 dễ tìm. Vinmec cho biết một quả trứng luộc có khoảng 0,6 mcg B12. Một bữa sáng có trứng, cộng thêm hũ sữa chua buổi chiều là đã đóng góp đáng kể, dù có thể vẫn chưa đủ nếu bạn ăn ít.
Nếu bạn ăn thuần chay
Với người không dùng trứng sữa, các nguồn thực tế là thực phẩm có tăng cường B12 và viên bổ sung. Các bài viết của Vinmec nhắc tới:
- Ngũ cốc ăn sáng có tăng cường B12.
- Sữa thực vật có tăng cường, như một số loại sữa đậu nành, sữa hạt.
- Men dinh dưỡng có tăng cường B12 – Vinmec ghi khoảng 4 mcg mỗi thìa canh với loại có tăng cường.
- Một số sản phẩm thay thế thịt có bổ sung vitamin.
Lưu ý quan trọng: không phải sản phẩm nào cũng được tăng cường B12. Ví dụ, men dinh dưỡng Nutritional Yeast rất hợp để tạo vị béo như phô mai cho món chay, nhưng bạn nên xem bảng thành phần trên bao bì để biết sản phẩm có bổ sung B12 hay không. Tương tự với sữa thực vật và ngũ cốc: hãy đọc nhãn thay vì đoán.

Cách đọc nhãn để chọn thực phẩm có B12
Khi đi chợ, vài thói quen nhỏ giúp bạn chọn đúng:
- Tìm chữ "Vitamin B12" hoặc "cobalamin" trong bảng thành phần hay bảng giá trị dinh dưỡng.
- Xem hàm lượng trên mỗi khẩu phần (thường ghi bằng mcg hoặc % giá trị khuyến nghị) và so với nhu cầu khoảng 2,4 mcg mỗi ngày.
- Chú ý khẩu phần thật bạn ăn: nếu nhãn ghi theo 30 g mà bạn chỉ ăn 15 g thì lượng B12 cũng giảm một nửa.
- Chia đều trong ngày: một cốc sữa tăng cường buổi sáng, một bữa có men dinh dưỡng buổi tối dễ duy trì hơn là dồn vào một lần.
Dấu hiệu có thể liên quan đến thiếu B12
Theo Vinmec, triệu chứng thiếu B12 thường tiến triển chậm và có thể gồm mệt mỏi, yếu sức, táo bón, buồn nôn. Khi thiếu kéo dài, có thể xuất hiện tê hoặc ngứa ran ở tay chân, giảm trí nhớ, tâm trạng đi xuống. Những dấu hiệu này cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác, vì vậy đừng tự chẩn đoán.
Cách chắc chắn nhất là xét nghiệm máu. Vinmec khuyên người ăn thuần chay nên kiểm tra định kỳ, chẳng hạn mỗi năm một lần, và trao đổi với bác sĩ về liều bổ sung phù hợp. Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, người lớn tuổi hoặc đang dùng thuốc dài ngày càng nên hỏi ý kiến chuyên môn sớm.
Gợi ý thực đơn chay một ngày có nguồn B12
- Bữa sáng: ngũ cốc có tăng cường B12 với sữa thực vật có tăng cường; người ăn trứng có thể thêm một quả trứng luộc.
- Bữa trưa: cơm gạo lứt, đậu phụ sốt, rau luộc – rắc một thìa men dinh dưỡng (loại có B12) lên món rau hoặc canh cho vị đậm đà.
- Bữa phụ: sữa chua (nếu ăn chay có sữa) hoặc một cốc sữa đậu nành tăng cường.
- Bữa tối: mì hoặc bún xào rau nấm, ăn kèm món có men dinh dưỡng.
Thực đơn chỉ mang tính gợi ý cho bữa ăn cân bằng. Lượng B12 thực tế phụ thuộc sản phẩm bạn chọn, nên nhãn dinh dưỡng vẫn là "người bạn" đáng tin nhất. Bạn có thể tìm thêm thực phẩm chay tiện lợi tại cửa hàng Behapy.
Câu hỏi thường gặp
Ăn chay có trứng sữa có cần bổ sung B12 không?
Trứng và sữa có B12, nhưng nếu bạn ăn ít thì có thể chưa đủ. Hãy theo dõi bữa ăn và hỏi bác sĩ, nhất là khi trên 50 tuổi.
Rau củ, trái cây có B12 không?
B12 có chủ yếu trong thực phẩm nguồn gốc động vật. Người thuần chay nên dựa vào thực phẩm tăng cường hoặc viên bổ sung theo tư vấn chuyên môn.
Bao lâu nên xét nghiệm B12 một lần?
Vinmec gợi ý người ăn thuần chay xét nghiệm máu định kỳ hằng năm. Bác sĩ sẽ cho lịch phù hợp với từng người.
Bài viết chỉ mang tính thông tin dinh dưỡng chung, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Ảnh bìa: Tony Webster (men dinh dưỡng rắc trên mì Ý), CC BY-SA 2.0, qua Wikimedia Commons.
Tham khảo: Vinmec (Chế độ ăn chay và thiếu hụt B12; Bổ sung vitamin cho người ăn chay; Liều dùng vitamin B12: Bạn nên dùng bao nhiêu mỗi ngày?).
