Men dinh dưỡng là gì? Cách dùng men dinh dưỡng cho món chay
Men dinh dưỡng là gì, khác men nở, men bia ra sao? Tìm hiểu vị béo như phô mai, loại có và không bổ sung vitamin, cùng 6 cách dùng dễ cho bữa chay.
Men dinh dưỡng là gì? Đó là men đã được làm bất hoạt (không còn sống), thường từ chủng Saccharomyces cerevisiae, sấy khô thành vảy hoặc bột màu vàng. Men dinh dưỡng có vị béo, bùi, hơi giống phô mai nên được người ăn chay và người ăn kiêng sữa dùng như một loại gia vị "thay phô mai". Dưới đây là những điều nên biết trước khi bạn mua hũ đầu tiên.
Men dinh dưỡng được làm thế nào?
Men dinh dưỡng xuất phát từ cùng chủng men với men làm bánh mì và men bia. Nhà sản xuất nuôi men sống trên nguồn đường, thường là rỉ mật mía hoặc củ cải đường. Sau khi men lên men đủ, chúng được tiệt trùng bằng nhiệt để bất hoạt, rồi sấy khô và nghiền thành vảy hoặc bột.
Vì đã bất hoạt, men dinh dưỡng không làm nở bột như men làm bánh. Nó cũng không chứa men sống, nên đây đơn thuần là một nguyên liệu tạo vị. Ở nước ngoài, người ta còn gọi vui nó là "nooch".
Men dinh dưỡng khác men nở và men bia thế nào?
- Men nở (men làm bánh): là men còn sống, dùng để làm bột bánh nở. Men chết khi bánh được nướng chín.
- Men bia: cũng đã bất hoạt, thường là phụ phẩm của ngành bia, vị khá đắng.
- Men dinh dưỡng: được nuôi riêng để làm thực phẩm, vị béo, bùi, mặn mà dù bản thân ít natri.
Nhầm giữa ba loại này là chuyện thường gặp. Mẹo nhỏ: men dinh dưỡng có màu vàng tươi, dạng vảy hoặc bột mịn, ngửi thấy mùi thơm giống hạt rang, phô mai – không chua, không đắng.
Vị của men dinh dưỡng và thành phần nên biết
Người dùng thường mô tả men dinh dưỡng có vị giống phô mai, bùi như hạt, hơi khói và nhiều vị umami (vị "ngọt thịt"). Chính vị umami này khiến món chay trở nên đậm đà hơn mà không cần nhiều bột ngọt.
Men dinh dưỡng có hàm lượng đạm tương đối cao so với một loại gia vị: khoảng hai thìa cà phê cho chừng 3 g đạm thực vật. Bản thân men gần như không có chất béo và đường.
Loại "bổ sung vitamin" và loại "không bổ sung"
Trên thị trường có hai dạng: có bổ sung (fortified) và không bổ sung (unfortified). Loại bổ sung được thêm vitamin tổng hợp trong quá trình sản xuất, đáng chú ý nhất là vitamin B12. Không phải hãng nào cũng bổ sung, và hàm lượng mỗi hãng khác nhau, nên cách chắc chắn nhất là đọc bảng thành phần trên bao bì.
Chú ý gluten
Men dinh dưỡng nguyên chất thường không chứa gluten, nhưng một số sản phẩm có phối thêm bột mì. Ví dụ, Men dinh dưỡng Nutritional Yeast Dragon Superfoods tại Behapy có thành phần gồm men dinh dưỡng, bột mì và muối biển từ nông nghiệp hữu cơ – tức là có chứa gluten. Nếu bạn cần tránh gluten, hãy luôn kiểm tra nhãn.
6 cách dùng men dinh dưỡng trong bữa chay
- Rắc thay phô mai: lên mì Ý, pizza chay, khoai tây nướng, súp hay salad. Đây là cách đơn giản nhất để làm quen.
- Bỏng ngô vị phô mai: trộn bỏng ngô còn ấm với chút dầu, muối và một thìa men dinh dưỡng – món ăn vặt xem phim rất được lòng trẻ nhỏ.
- Sốt "phô mai" thuần chay: xay hạt điều đã ngâm với khoai tây, cà rốt hấp, men dinh dưỡng, chút tỏi, nước cốt chanh và muối. Sốt này dùng cho mì ống, nachos hoặc chấm rau. Bạn có thể dùng hạt điều nhân rang cho vị béo thơm.
- Đậu hũ xào kiểu "trứng": bóp nát đậu hũ non, xào với nghệ, tiêu, hành và men dinh dưỡng để có món điểm tâm vàng ươm.
- Thêm vào bột chiên, bột áo: trộn vào bột chiên rau củ, nấm để lớp vỏ thơm và đậm vị hơn.
- Pha vào sinh tố, sữa hạt: một thìa nhỏ cho thêm vị bùi. Hướng dẫn của sản phẩm tại Behapy gợi ý khoảng 2 muỗng canh mỗi ngày, trộn cùng sữa hạt, nước trái cây hoặc món ăn.
Kinh nghiệm bếp Behapy: men dinh dưỡng dễ vón khi đổ thẳng vào nồi nước sôi. Hãy hoà với ít nước ấm hoặc dầu trước, rồi mới cho vào món. Với món xào, nên rắc khi vừa tắt bếp để giữ hương.
Bảo quản men dinh dưỡng thế nào?
Men dinh dưỡng không cần để tủ lạnh. Hãy đậy kín nắp hoặc chuyển sang lọ thuỷ tinh, đặt nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Khi bảo quản đúng cách, sản phẩm có thể giữ chất lượng tới khoảng hai năm – nhưng hạn dùng chính xác vẫn theo in trên bao bì. Dùng thìa khô khi lấy để men không bị ẩm vón cục.
Ai nên thử men dinh dưỡng?
Người ăn chay, ăn thuần thực vật, người hạn chế sữa hoặc đơn giản là ai muốn món ăn đậm đà hơn đều có thể thử. Men dinh dưỡng là một loại gia vị, không phải thuốc hay thực phẩm chức năng thay thế bữa ăn; nếu bạn có chế độ ăn đặc biệt hoặc vấn đề sức khoẻ riêng, hãy hỏi ý kiến chuyên gia dinh dưỡng. Để xây dựng bữa chay đủ chất, bạn có thể đọc thêm các bài trong mục Tin tức hoặc ghé cửa hàng Behapy để tìm nguyên liệu thực vật khác.
Câu hỏi thường gặp
Men dinh dưỡng có làm bánh nở được không?
Không. Men dinh dưỡng đã được bất hoạt bằng nhiệt nên không còn khả năng làm nở bột. Muốn làm bánh mì, bạn cần men nở.
Men dinh dưỡng có vitamin B12 không?
Chỉ loại có bổ sung (fortified) mới được thêm B12. Hãy đọc bảng thành phần để biết sản phẩm mình mua có bổ sung hay không.
Men dinh dưỡng có phải ăn chay được không?
Có. Men dinh dưỡng có nguồn gốc từ nấm men, phù hợp với chế độ ăn chay và thuần thực vật. Chỉ cần lưu ý các thành phần phối trộn khác trên nhãn.
Ảnh bìa: bát bỏng ngô – Yasaman Abedini, Unsplash License, qua Unsplash.
Tham khảo: Encyclopaedia Britannica, Food Republic.
