Kombucha là gì? Cách làm tại nhà và lưu ý an toàn
Kombucha là gì? Trà lên men từ trà, đường và SCOBY, vị chua ngọt sủi nhẹ. Hướng dẫn tỉ lệ làm kombucha tại nhà, dấu hiệu hỏng và ai nên tránh uống.
Kombucha là gì? Kombucha là trà ngọt được lên men nhờ một "con giống" gọi là SCOBY, cho ra thức uống chua nhẹ, ngọt dịu và hơi sủi bọt. Bạn hoàn toàn có thể tự làm kombucha tại nhà với trà, đường và một chiếc hũ thủy tinh, miễn là giữ vệ sinh kỹ và biết dừng đúng lúc. Bài viết này giải thích kombucha được làm ra sao, tỉ lệ cơ bản và những lưu ý an toàn mà Behapy thấy nhiều người hay bỏ qua.
Kombucha và SCOBY là gì?
Theo Nhà thuốc Long Châu, kombucha là trà xanh hoặc trà đen pha đường rồi lên men, có nguồn gốc từ Trung Quốc và lan sang Nhật Bản, châu Âu từ đầu thế kỷ 20. Trong quá trình lên men, nấm men chuyển hóa đường, còn vi khuẩn tạo ra các axit hữu cơ làm trà có vị chua.
SCOBY là viết tắt của cụm từ tiếng Anh "Symbiotic Colony of Bacteria and Yeast", tức tập đoàn cộng sinh giữa vi khuẩn và nấm men. Vietcetera mô tả SCOBY là một lớp màng hình đĩa làm từ cellulose, nổi trên mặt trà và đóng vai trò như tấm chắn với vi khuẩn bên ngoài. Người Việt hay gọi vui là "nấm trà".

Cách làm kombucha tại nhà cho người mới
Nguyên liệu cho mẻ đầu tiên
Công thức cơ bản do Long Châu hướng dẫn cho mẻ đầu gồm:
- Khoảng 4 g trà xanh hoặc trà đen (tương đương 2 túi trà lọc).
- 1 lít nước.
- 100 g đường trắng.
- 1 miếng SCOBY kèm một ít nước kombucha cũ (nước mồi).
- Một hũ thủy tinh dày, miệng rộng, khăn vải mỏng và dây chun.
Đường ở đây không phải để uống ngọt mà là "thức ăn" cho SCOBY. Vietcetera nhấn mạnh không có đường thì SCOBY không thể lên men.
Các bước thực hiện
- Pha trà: đun sôi nước, cho trà và đường vào, hãm khoảng 5 phút rồi lọc bỏ bã.
- Để nguội hoàn toàn: công thức yêu cầu trà nguội hẳn, về nhiệt độ phòng, rồi mới cho SCOBY vào.
- Cho SCOBY vào hũ: rót trà nguội vào hũ đã rửa sạch, cho SCOBY và nước mồi vào.
- Đậy bằng vải mỏng: phủ khăn và buộc chun để trà "thở" được mà không bị côn trùng, bụi bay vào.
- Ủ nơi thoáng mát: tránh nắng trực tiếp và tránh xa các nguồn nhiệt như nồi cơm điện, bếp gas.
- Nếm thử: sau vài ngày, cứ 3 ngày nếm một lần. Thời gian lên men thường từ một tuần đến 10 ngày, và Long Châu khuyên không nên để quá 10 ngày.
- Chiết và bảo quản: khi vị chua ngọt vừa ý, rót trà ra chai, cho vào tủ lạnh. Lúc uống có thể thêm trái cây hoặc thảo mộc.
Từ mẻ sau, SCOBY đã khỏe hơn nên có thể tăng lượng trà ngọt lên khoảng 1,5–2,5 lít.
Dấu hiệu kombucha lên men tốt và khi nào phải bỏ
Một SCOBY khỏe thường chắc, dai như thạch dừa, màu trắng ngà, dày đều. Trong hũ có bọt khí li ti, cặn nâu lơ lửng và mùi chua thơm giống giấm. Đây đều là dấu hiệu bình thường.
Ngược lại, hãy bỏ cả mẻ nếu thấy:
- Đốm mốc xanh, đen hoặc mốc bông nổi trên bề mặt SCOBY.
- Mùi khét, mùi thối hoặc bất kỳ mùi khó chịu nào khác ngoài mùi chua.
- SCOBY chuyển xám, thâm đen hoặc rách nát.
Đừng tiếc mà vớt phần mốc rồi dùng tiếp, vì nấm mốc có thể đã lan vào nước trà.
Lưu ý an toàn khi tự làm và uống kombucha
- Chỉ dùng hũ thủy tinh: Trung tâm Chống độc National Capital của Mỹ (Poison Control) ghi nhận đã có ca ngộ độc chì khi ủ kombucha, vốn có tính axit, trong đồ gốm.
- Kombucha có cồn: sản phẩm thương mại ghi "không cồn" ở Mỹ phải dưới 0,5% cồn, nhưng kombucha tự làm có thể lên tới khoảng 3%, theo Vinmec và Poison Control. Người cần tránh rượu bia, người lái xe nên lưu ý điều này.
- Những ai nên tránh: Poison Control khuyến cáo trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch không nên uống kombucha. Vinmec cũng khuyên phụ nữ mang thai và đang cho con bú tránh dùng.
- Vệ sinh là trên hết: rửa tay trước khi chạm vào SCOBY, dùng dụng cụ sạch, không còn xà phòng.
Về công dụng, cần nói thẳng: các lợi ích sức khỏe của kombucha hiện chủ yếu đến từ nghiên cứu trên động vật và trong phòng thí nghiệm. Poison Control cho biết chưa có nghiên cứu y khoa nào chứng minh lợi ích của kombucha trên người. Vì vậy hãy xem kombucha là một thức uống lên men thú vị, uống vừa phải, chứ không phải "thần dược". Nếu bạn muốn một ly trà không đường đơn giản hơn, một ấm trà ô long Tứ Quý pha nóng cũng là lựa chọn nhẹ nhàng mỗi chiều.
Gợi ý thưởng thức kombucha trong bữa ăn chay
Vị chua thanh của kombucha hợp với các món chay nhiều dầu như đồ chiên, cà ri hay món nướng. Bạn có thể rót kombucha ướp lạnh với vài lát chanh, gừng hoặc lá bạc hà thay cho nước ngọt có ga trong những buổi họp mặt. Xem thêm nhiều ý tưởng ăn uống xanh tại mục Tin tức và khám phá nguyên liệu tại cửa hàng Behapy.
Câu hỏi thường gặp
Kombucha để được bao lâu?
Sau khi chiết chai, nên bảo quản trong tủ lạnh và dùng sớm. Để ngoài, trà tiếp tục lên men nên ngày càng chua và có thể tăng độ cồn.
Có thể dùng trà ô long hay trà thảo mộc làm kombucha không?
Công thức phổ biến dùng trà xanh hoặc trà đen. Người mới nên bắt đầu với hai loại này để SCOBY ổn định rồi mới thử nghiệm.
Kombucha có cồn không?
Có, một lượng nhỏ. Kombucha tự làm có thể đạt khoảng 3% cồn, cao hơn nhiều so với sản phẩm thương mại ghi "không cồn".
Ảnh bìa: Simon A. Eugster, CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons.
Tham khảo: Nhà thuốc Long Châu, Vietcetera, Vinmec, National Capital Poison Center (Poison Control).
