Bổ sung sắt cho người ăn chay: ăn gì và kết hợp thế nào?
Bổ sung sắt cho người ăn chay thế nào cho đủ? Gợi ý rau, đậu, hạt giàu sắt, cách kết hợp vitamin C và lưu ý uống trà, cà phê để cơ thể hấp thu sắt tốt hơn.
Bổ sung sắt cho người ăn chay không khó nếu bạn biết chọn thực phẩm và biết kết hợp. Sắt từ thực vật hấp thu kém hơn sắt từ thịt cá, nên người ăn chay cần ăn đa dạng rau lá xanh đậm, đậu, hạt, đồng thời ăn kèm trái cây giàu vitamin C và tránh uống trà, cà phê ngay trong bữa. Bài viết dưới đây giúp bạn sắp xếp bữa ăn chay hằng ngày theo cách đó.
Vì sao người ăn chay cần chú ý đến sắt?
Sắt trong thực phẩm có hai dạng. Sắt heme có trong thịt, cá, hải sản, được cơ thể hấp thu tương đối dễ. Sắt non-heme có trong ngũ cốc, rau lá xanh, các loại đậu và trái cây khô – đây là nguồn sắt chủ yếu của người ăn chay, nhưng hấp thu kém hơn và dễ bị ảnh hưởng bởi những gì ăn cùng.
Vì vậy, theo Vinmec, người ăn chay được khuyên nên nạp lượng sắt cao hơn, khoảng gấp đôi người ăn thông thường. Nhu cầu sắt cũng khác nhau theo tuổi và giới: phụ nữ trong độ tuổi sinh sản thường cần nhiều hơn nam giới, còn phụ nữ mang thai cần nhiều hơn nữa (Vinmec nêu mức khoảng 27 mg/ngày). Nếu bạn thuộc nhóm này, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có lời khuyên riêng.
Thực phẩm chay giàu sắt dễ tìm ở Việt Nam
Tin vui là nhiều món rau quen thuộc trong bữa cơm Việt khá giàu sắt. Theo số liệu VOH tổng hợp (tính trên 100 g):
- Rau dền đỏ: khoảng 11,8 mg sắt – một trong những loại rau giàu sắt nhất.
- Lá hẹ: khoảng 6 mg.
- Rau muống: khoảng 3,1 mg.
Ngoài rau, hãy đưa vào thực đơn các nhóm sau: các loại đậu (đậu đen, đậu đỏ, đậu nành và đậu hũ), ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, yến mạch), các loại hạt (hạt bí, hạt điều, mè) và trái cây khô. Không cần ăn một món “thần kỳ” nào cả – cái quan trọng là mỗi bữa đều có vài nguồn sắt khác nhau.
Một mẹo nhỏ cho bữa sáng: nấu cháo hoặc ngâm yến mạch cán mỏng, rắc thêm hạt gai dầu hoặc hạt chia và ăn kèm trái cây tươi. Bát yến mạch vừa có ngũ cốc nguyên hạt, vừa có hạt, lại có vitamin C từ trái cây.
Kết hợp vitamin C để cơ thể hấp thu sắt tốt hơn
Vitamin C giúp cơ thể hấp thu sắt non-heme tốt hơn đáng kể. VOH cho biết ăn rau giàu sắt cùng trái cây giàu vitamin C có thể giúp tăng hấp thu sắt khoảng một nửa. Cách áp dụng rất đời thường:
- Tráng miệng bằng ổi, đu đủ, cam, kiwi ngay sau bữa chính.
- Thêm cà chua, ớt chuông, rau thơm tươi vào món xào, món trộn.
- Vắt chanh hoặc tắc vào nước chấm, salad, canh chua chay.
- Món rau dền luộc ăn kèm đậu hũ sốt cà chua là một gợi ý vừa ngon vừa “đúng bài”.
Những thói quen làm giảm hấp thu sắt
Có vài thứ quen thuộc lại cản trở hấp thu sắt từ thực vật:
- Trà và cà phê uống ngay trong bữa: polyphenol trong trà, cà phê có thể làm giảm mạnh lượng sắt non-heme được hấp thu (Vinmec nêu có thể tới khoảng 70%). Bạn vẫn uống trà, cà phê được – chỉ nên uống cách xa bữa ăn, chẳng hạn giữa buổi sáng hoặc buổi chiều.
- Canxi liều cao cùng lúc: canxi cạnh tranh hấp thu với sắt. Nếu dùng viên canxi hay uống nhiều sữa, hãy tách khỏi bữa ăn giàu sắt.
- Phytate: có trong ngũ cốc, đậu, hạt, có thể làm giảm hấp thu sắt. Không phải vì vậy mà bỏ các thực phẩm tốt này – chỉ cần ăn kèm vitamin C và đa dạng món là được.
Gợi ý một ngày ăn chay đủ sắt
- Sáng: yến mạch nấu với sữa đậu nành, rắc hạt, thêm vài lát kiwi hoặc dâu.
- Trưa: cơm gạo lứt, đậu hũ sốt cà chua, rau muống xào tỏi, tráng miệng bằng ổi.
- Xế: một nắm hạt bí, hạt điều; trà xanh uống lúc này thay vì trong bữa.
- Tối: canh rau dền nấu nấm, đậu đen hầm, salad cà chua – ớt chuông.
Bạn có thể tìm các loại hạt, ngũ cốc và thực phẩm chay tại cửa hàng Behapy và đọc thêm các bài dinh dưỡng khác ở mục Tin tức.
Khi nào nên đi khám?
Nếu bạn thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, khó tập trung, hụt hơi khi gắng sức hoặc hay thấy lạnh, đó có thể là dấu hiệu thiếu sắt – nhưng cũng có thể do nhiều nguyên nhân khác. Đừng tự uống viên sắt liều cao; hãy đi khám và làm xét nghiệm để bác sĩ đánh giá và hướng dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Ăn chay có bị thiếu sắt không?
Không nhất thiết. Một thực đơn chay đa dạng rau lá xanh, đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây giàu vitamin C có thể đáp ứng tốt nhu cầu sắt cho đa số người.
Người ăn chay có nên uống trà sau bữa ăn?
Nên đợi một khoảng sau bữa rồi mới uống trà, cà phê để không ảnh hưởng nhiều đến hấp thu sắt.
Rau nào giàu sắt nhất cho người ăn chay?
Rau dền đỏ là một trong những loại rau giàu sắt nhất; lá hẹ và rau muống cũng là lựa chọn dễ tìm.
Bài viết mang tính tham khảo dinh dưỡng chung, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Ảnh bìa: Claus Ableiter (các loại đậu và hạt họ đậu), CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons.
Tham khảo: Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM (VOH).
