Cách làm eco enzyme từ vỏ trái cây: tỷ lệ 1:3:10 dễ làm
Cách làm eco enzyme từ vỏ trái cây theo tỷ lệ 1:3:10: chọn vỏ, ủ 3 tháng, xả khí, lọc và pha loãng để lau nhà, rửa chén, tận dụng rác bếp sống xanh hơn.
Cách làm eco enzyme từ vỏ trái cây chỉ cần ba thứ theo tỷ lệ 1 phần đường thô : 3 phần vỏ trái cây, rau củ : 10 phần nước, ủ kín trong bình nhựa khoảng 3 tháng. Thành phẩm là dung dịch lên men có thể pha loãng để lau dọn nhà cửa, đồng thời giúp bạn giảm đáng kể lượng rác bếp mỗi tuần.
Eco enzyme là gì?
Eco enzyme (còn gọi là garbage enzyme, enzyme rác) là dung dịch thu được khi lên men vỏ trái cây, rau củ tươi với đường và nước. Phong trào tự làm eco enzyme lan rộng ở nhiều nước châu Á; Greenpeace Malaysia từng hướng dẫn cách làm như một kỹ năng sống xanh tại nhà. Ở Việt Nam, một nghiên cứu công bố năm 2022 của nhóm tác giả Nguyễn Minh Ngọc và cộng sự đã khảo sát đặc tính và ứng dụng làm sạch của eco enzyme làm từ vỏ quả họ cam quýt (Citrus), cũng theo tỷ lệ 1:3:10.
Nguyên liệu theo tỷ lệ 1:3:10
Theo Greenpeace Malaysia, một mẻ cơ bản gồm:
- 100 g đường thô (đường nâu hoặc đường chưa tinh luyện). Bạn có thể dùng đường thốt nốt thô nếu sẵn trong bếp.
- 300 g vỏ trái cây, rau củ tươi: vỏ cam, chanh, bưởi, quýt, dứa, táo, cuống rau…
- 1.000 ml nước sạch.
Muốn làm nhiều hơn, chỉ cần nhân theo đúng tỷ lệ. Vỏ cam, chanh hoặc lá dứa được gợi ý để dung dịch có mùi dễ chịu hơn.
Không cho vào: đồ ăn đã nấu chín, có dầu mỡ, thịt cá hay vỏ đã hỏng mốc — những thứ này dễ làm hỏng mẻ ủ và gây mùi khó chịu.
Các bước làm eco enzyme tại nhà
- Chuẩn bị bình nhựa có nắp. Greenpeace Malaysia khuyên ưu tiên tái sử dụng bình nhựa cũ vì quá trình lên men sinh khí; bình thuỷ tinh kín có nguy cơ nứt vỡ. Chỉ đổ đầy khoảng 2/3–3/4 bình để chừa khoảng trống cho khí.
- Hoà đường vào nước cho tan đều.
- Cho vỏ trái cây đã cắt nhỏ vào, ấn cho vỏ ngập trong nước.
- Đậy nắp, ghi ngày bắt đầu lên bình. Đặt nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng trực tiếp.
- Xả khí: trong tháng đầu, mở nắp khoảng hai ngày một lần để xả khí rồi đậy lại ngay. Sau vài tuần, khuấy nhẹ một đến hai tuần một lần.
- Lọc sau 3 tháng: chắt lấy phần nước, cho vào chai sạch có nắp. Bã còn lại có thể dùng làm "mồi" cho mẻ sau hoặc vùi xuống đất làm phân.
Dấu hiệu mẻ eco enzyme đạt và chưa đạt
- Đạt: màu nâu đậm, mùi chua giống giấm hoa quả; trên mặt có thể xuất hiện lớp màng trắng — theo Greenpeace Malaysia đó là dấu hiệu quá trình lên men đang diễn ra tốt.
- Chưa đạt: nếu dung dịch chuyển sang màu đen, hãy bổ sung thêm một lượng đường bằng lượng ban đầu và ủ tiếp.
- Nếu thấy mốc xanh, mốc đen loang lổ hoặc mùi thối, nên bỏ mẻ đó và làm lại với vỏ tươi, sạch.
Dùng eco enzyme vào việc gì trong nhà?
Greenpeace Malaysia liệt kê nhiều cách dùng như lau sàn, lau bếp, rửa chén, làm sạch toilet và đường ống, đều sau khi pha loãng với nước. Nghiên cứu năm 2022 về eco enzyme từ vỏ quả họ cam quýt cũng ghi nhận dung dịch có khả năng hỗ trợ làm sạch; nhóm tác giả cho biết với mục đích làm sạch có thể dùng sau tối thiểu 10 ngày ủ, còn các ứng dụng khác thường cần từ 3 tháng trở lên.
Vài lưu ý khi dùng:
- Luôn pha loãng, thử trước ở một góc nhỏ trên bề mặt cần lau.
- Eco enzyme là chất tẩy rửa tự làm, không thay thế dung dịch sát khuẩn chuyên dụng khi cần khử khuẩn y tế.
- Không uống, không dùng trực tiếp lên da hay mắt; để xa tầm tay trẻ nhỏ và ghi nhãn rõ ràng trên chai.
Eco enzyme và lối sống xanh
Giá trị lớn nhất của eco enzyme có lẽ nằm ở thói quen: thay vì vứt vỏ trái cây vào thùng rác, bạn biến chúng thành thứ có ích. Kết hợp với những việc nhỏ khác như mang túi vải không dệt khi đi chợ, phân loại rác tại nguồn, bạn đã góp phần giảm áp lực rác thải cho gia đình và thành phố. Đọc thêm nhiều mẹo sống xanh khác tại mục Tin tức của Behapy.
Câu hỏi thường gặp
Có dùng đường trắng làm eco enzyme được không?
Hướng dẫn phổ biến khuyên dùng đường nâu hoặc đường thô chưa tinh luyện. Nếu chỉ có đường trắng, bạn vẫn có thể thử, nhưng nên ưu tiên đường thô cho mẻ ổn định hơn.
Vì sao phải dùng bình nhựa?
Quá trình lên men sinh khí, nhất là trong tháng đầu. Bình nhựa co giãn tốt hơn và an toàn hơn so với bình thuỷ tinh đậy kín.
Eco enzyme để được bao lâu?
Sau khi lọc, bảo quản chai kín nơi thoáng mát, tránh nắng. Khi thấy mùi hoặc màu thay đổi bất thường thì nên làm mẻ mới.
Tham khảo: Greenpeace Malaysia (DIY Garbage Enzyme); Nguyễn Minh Ngọc, Tạ Hồng Ánh, Đào Xuân Quyền, Nguyễn Tiến Thành – "Nghiên cứu, đánh giá đặc tính và ứng dụng trong làm sạch của eco-enzyme từ vỏ quả họ Citrus" (VJOL, 2022).
