Ăn chay bổ sung protein từ đâu? Gợi ý thực phẩm dễ tìm
Ăn chay bổ sung protein từ đâu cho đủ chất? Gợi ý nguồn đạm thực vật dễ tìm, cách kết hợp trong bữa ăn hằng ngày và những lỗi người mới ăn chay hay gặp.
Người ăn chay bổ sung protein chủ yếu từ đậu nành và các sản phẩm từ đậu nành, các loại đậu đỗ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt và rau xanh; người ăn chay có trứng sữa thì có thêm trứng và sữa. Chìa khoá không nằm ở một "siêu thực phẩm" nào, mà ở việc ăn đa dạng và đủ năng lượng mỗi ngày.
Bài viết này tổng hợp các nguồn đạm thực vật dễ mua ở Việt Nam, cách phối chúng trong bữa ăn và vài lỗi thường gặp khi mới chuyển sang ăn chay.
Ăn chay có đủ protein không?
Đây là băn khoăn phổ biến nhất của người mới ăn chay. Theo ThS.BS Phạm Thị Lan Phương, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (trích trên báo Trà Vinh), nhu cầu axit amin thiết yếu của cơ thể có thể được đáp ứng từ protein động vật hoặc thực vật. Thực phẩm thực vật thường có ít axit amin thiết yếu hơn so với thực phẩm động vật tương đương, nhưng một chế độ ăn chay đa dạng vẫn có thể cung cấp đủ khi nhu cầu năng lượng được đáp ứng.
Nói đơn giản: ăn chay vẫn đủ đạm được, với điều kiện bạn ăn đủ no và không chỉ xoay quanh cơm trắng với rau luộc.
Những nguồn protein thực vật dễ tìm

Đậu nành và sản phẩm từ đậu nành
Đậu nành được báo VOH xếp đầu danh sách các loại đậu giàu protein. Từ đậu nành có thể làm đậu phụ, sữa đậu nành, tào phớ, tempeh hay ăn đậu nành Nhật (edamame) luộc. VOH cho biết 100 g edamame cung cấp khoảng 129 kcal và 14,6 g protein.
Các loại đậu đỗ
Đậu đen, đậu đỏ, đậu xanh, đậu Hà Lan, đậu gà đều là những nguồn đạm quen thuộc, rẻ và dễ chế biến: nấu chè ít đường, hầm rau củ, làm hummus, trộn salad.
Các loại hạt
Hạnh nhân, óc chó, hạt điều, lạc, hạt chia, hạt gai dầu bổ sung thêm đạm và chất béo tốt. Vì nhiều chất béo nên chỉ cần một nắm nhỏ mỗi ngày. Hạt gai dầu hữu cơ tách vỏ có vị bùi nhẹ, rắc lên cháo yến mạch hay salad rất tiện.
Ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh
Gạo lứt, yến mạch, kiều mạch góp phần đáng kể vào tổng lượng đạm trong ngày vì ta ăn chúng thường xuyên. Rau lá xanh như cải bó xôi, bông cải xanh, rau dền cũng có đạm: khoảng 3–4 g trong 100 g (VOH).
Trứng và sữa (nếu bạn ăn chay có trứng sữa)
Đây là nguồn đạm có đủ axit amin thiết yếu, giúp việc cân đối bữa ăn dễ dàng hơn.
Cách kết hợp protein trong bữa ăn hằng ngày
Thay vì đếm từng gam, hãy áp dụng nguyên tắc "bữa nào cũng có một nguồn đạm". Một ngày mẫu có thể như sau:
- Bữa sáng: cháo yến mạch nấu sữa đậu nành, rắc hạt chia và hạt gai dầu, thêm ít trái cây.
- Bữa trưa: cơm gạo lứt, đậu phụ sốt cà chua, canh rau dền, đĩa rau luộc chấm nước tương.
- Bữa phụ: một nắm hạt điều hoặc một ly sinh tố có thêm bột protein thực vật như Protein Super Mix 4 hạt hữu cơ.
- Bữa tối: bún xào rau củ với tempeh hoặc đậu phụ, salad đậu gà, thêm vài thìa men dinh dưỡng để có vị béo bùi giống phô mai.
Kết hợp ngũ cốc với đậu đỗ trong cùng ngày (cơm với đậu, bánh mì với hummus…) là cách đơn giản để khẩu phần đa dạng nguồn đạm hơn.
Mẹo giúp cơ thể tận dụng dinh dưỡng tốt hơn
- Ngâm và ủ nảy mầm đậu, hạt: theo chuyên gia Bệnh viện Việt Đức, cách này giúp cải thiện khả năng hấp thu kẽm từ đậu đỗ và ngũ cốc.
- Ăn kèm rau quả giàu vitamin C: vitamin C giúp tăng hấp thu sắt từ thực vật. Ngược lại, polyphenol trong trà, cà phê, ca cao làm giảm hấp thu sắt, nên uống trà cách xa bữa ăn một chút.
- Chọn ngũ cốc nguyên hạt, chưa tinh chế và hạn chế đường, muối, chất béo bão hoà.
- Chú ý canxi và vitamin D: người ăn chay có thể cần quan tâm hơn tới hai chất này; hãy trao đổi với bác sĩ dinh dưỡng nếu bạn không chắc khẩu phần đã đủ.
Những lỗi thường gặp khi mới ăn chay
- Dựa quá nhiều vào đồ chay chế biến sẵn: báo VOH lưu ý không nên coi thịt chay, giăm bông chay là nguồn đạm chính; nên ưu tiên đậu nành, ngũ cốc, các loại hạt và rau củ ở dạng nguyên bản.
- Ăn quá ít: bỏ thịt cá mà không bù thêm đậu, hạt khiến bữa ăn thiếu cả năng lượng lẫn đạm, dễ đói và mệt.
- Thực đơn đơn điệu: ngày nào cũng chỉ đậu phụ chiên và rau muống xào sẽ khó duy trì lâu dài. Hãy luân phiên các loại đậu, hạt và cách nấu.
- Ăn quá nhiều chiên rán: món chay nhiều dầu mỡ không còn "nhẹ" như mong đợi. Ưu tiên hấp, luộc, áp chảo ít dầu.
Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về đạm thực vật và cách dùng hằng ngày, bạn có thể tham gia khoá học Protein thực vật hữu cơ – dinh dưỡng lành mạnh mỗi ngày của Behapy.
Câu hỏi thường gặp
Người ăn chay nên ăn gì để bổ sung protein nhanh nhất?
Đậu phụ, sữa đậu nành, edamame, các loại đậu và hạt là những lựa chọn dễ làm nhất. Bột protein thực vật tiện cho người bận rộn, nhưng nên là phần bổ sung chứ không thay bữa ăn.
Rau xanh có protein không?
Có, nhưng ít, khoảng 3–4 g mỗi 100 g với nhiều loại rau lá. Rau nên đi kèm với đậu, hạt và ngũ cốc chứ không phải nguồn đạm chính.
Ăn chay có cần uống thực phẩm chức năng không?
Tuỳ khẩu phần và thể trạng mỗi người. Nếu lo thiếu chất, hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn phù hợp thay vì tự bổ sung.
Tham khảo: Báo Trà Vinh (dẫn ThS.BS Phạm Thị Lan Phương, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức); Đài Tiếng nói Nhân dân TP.HCM (VOH).
